Powrót na stronę główną Powrót do działu o książkach

Recenzja książki "Aleksander Wielki" Krzysztofa Nawotki:


 




           Od wielu lat mam słabość do historii antycznej Macedonii oraz historii podówczesnej macedońskiej wojskowości. A źródłem tego jest jeszcze dziecięca fascynacja postacią Aleksandra III Wielkiego i postacią jego ojca Filipa II. Epopeja Aleksandra i epoka hellenistyczna należą do moich małych - dużych "historycznych fiołów". Dlatego z ogromnymi nadziejami sięgnąłem po pierwszą polską biografię (może trafniej byłoby określić tę pozycję terminem monografia) słynnego Macedończyka.
           Dotychczasowe publikacje o Aleksandrze napisane przez Polaków (Krawczuk i Żurawski) mają charakter typowo popularyzatorski, a ich podstawową wadą jest szczątkowa baza źródłowa. W zderzeniu z niezmiernie bogatą anglojęzyczną literaturą przedmiotu książki będące de facto streszczeniami Plutarcha wypadają dziś niestety blado. Na język polski przełożono też cztery zagraniczne biografie Aleksandra. Praca amerykańskiego historyka Petera Greena jest moim zdaniem zdecydowanie najlepsza z nich. Wydana w doskonałym przekładzie Andrzeja Konarka jest prawdziwym arcydziełem narracyjnym, co w połączęniu z anglosaskim cynizmem i dystansem autora wobec wielkiego króla daje bardzo intrygujący efekt. Książka powstała w połowie lat 70-tych, z natury rzeczy nie mogła więc brać pod uwagę badań, odkryć, interpretacji, czy dyskusji naukowych z ostatniego ćwierćwiecza. "Geniusz Aleksandra Wielkiego" to praca najprawdopodobniej najwybitniejszego historyka dziejów Macedonii Nigela Hammonda. Choć nie dorównuje takim jego książkom jak "Dzieje Grecji", "Antyczna Macedonia" oraz "Filip Macedoński" - to ujmuje wielbiciela epoki niezywkle romantycznym podejściem do tematu i szczerą pasją. Książka wybitnego badacza dziejów Sparty Paula Caltredge'a pod tytułem "Aleksander Wielki" jest przyjemnym wykładem ubranym w formę książki. Jest to rzetelna i napisana przystępnym językiem pozycja. Postaram się zresztą zamieścić na tej witrynie jakieś dłuższe "polekturowe impresje" o tych tytułach. Książki niemieckiego autora Fisher - Fabiana nie miałem niestety okazji przeczytać.
           Krzysztof Nawotka jest profesorem w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Jego zainteresowania naukowe supiają się wokół epigrafiki greckiej, historii ustroju w starożytności oraz dziejów Aleksandra Wielkiego. "Aleksander Wielki" Krzysztofa Nawotki to pierwsza polska biografia naukowa największego wodza starożytności, sportretowanego na tle geograficznym i kulturowym Macedonii, Grecji, imperium perskiego i Indii. Książka Nawotki jest nie tylko pierwszą polską biografią naukową. To również absolutny numer jeden wśród biografi, monografii Aleksandra i jego czasów na polskojęzycznym rynku. Przypuszczam, że i na świecie byłby to absolutny top. Arcydzieło. Jest to książka najpełniejsza, uwzgledniająca ogromny zakres źródeł, opracowań, odkryć archeologicznych. Oprócz tekstów klasycznych (Plutarch, Flawiusz Arrian, Itinerarium Alexandri, Wulgata - Diodor, Kurcjusz Rufus, Justyn), bardzo szeroko autor wykorzystuje nowo odkryte głównie orientalne źródła (np. tabliczki z Persepolis). Nie widziałem w żadnej innej pracy tak szerokiego wykorzystania i znajmości ciągle odkrywanych źródeł wschodnich, perskich, jak i odkryć archeologicznych tamże. Z nowych źródeł wschodnich, szczególnie babilońskich, autor wykładniczo i plastycznie poszerza naszą wiedzę o społeczeństwach wschodnich i ich reakcji na podbój macedoński. Wreszcie Nawotka wykorzystuje mało znane drobniejsze dzieła anonimowe (jak. np. Epitome z Metzu), czwartowieczne inskrypcje greckie znad Morza Egejskiego, (zarówno nowo znajdowane, jak i znane od dawna, ale poddawane metodologicznie nowym badaniom) czy znane nam tylko we fragmentach dzieła autorów współeczesnych Aleksandrowi (Efipposa, Charesa)
                                       
           Ta "źródłowa rewolucja" na przykłądzie studiów nad monarchią perskich Achemenidów jest widoczna najjaskrawiej, ale bynajmniej wyjątkowość książki Nawotki nie tylko do tego się ogranicza. Autor śledzi zmieniające się klucze interpretacyjne do postaci Aleksandra.Od dobroczynnego krzewiciela cywilizacji zachodniej na Wschodzie i głosiciela idei braterstwa ludów jego imperium, poprzez minimalistyczny nurt historiografii (np. przywoływany wyżej Peter Green), aż po widzenie w Aleksandrze prefiguracji XX wiecznych dykatur i totalizmów. Sam autor zdecydowanie ucieka od ahistorycznych uproszczeń i publicystycznej łatwizny. Nawotka stara sie widzieć Macedończyka przede wszystkim poprzez pryzmat jego epoki, unikając selektywnego podejścia do źródeł. Nie zapomina o kontekście historycznym, o prawach czy systemie wartości rządzących antycznym światem. Autor stara się patrzeć na to wszystko poprzez jak to tylko możliwe obiektywne szkiełko naukowca (obiektywny w tym sensie, że szeroko prezentuje najróżniejsze punkty widzenia i oceny postaci Aleksandra jakie pojawiają się na całym świecie w historiografii i publicystyce), nie rezygnując zarazem ze swoich indywidualnych ocen. Książkę cechuje znakomity warsztat historyka (mnóstwo odowłań, przypisów do źdródeł, literatury przedmiotu), ogromna bibliografia, ale nie jest bynajmniej to "tylko" prosta synteza tego co o Alexie na świecie napisano. Autor ma swoje oceny wydarzeń , swoją wizję związków przyczynowych i umie je znakomicie motywować, zadaje swoje pytania i próbuje na nie odpowiedzieć. Poznajemy perski, irański czy hinduski punkt widzenia na równi z europejskim. Imponuje Nawotka wiedzą, erudycją i szerokim oglądem wielu spraw oraz po prostu dpobrym piórem. Ponad to autor nie ograniczył się do pracy nad książkami. Sam odbył podróż śladami Aleksandra Wielkiego dzięki czemu książka zyskuje mnóstwo topograficznych smaczków (np.nieprzestępny niemal w czasach wyprawy Aleksandra Granik można dziś przekroczyć nie mocząc sobie łydek). Książka jest znakomita i czyta się tzw. "jednym tchem". Mimo wszystko należy pamiętać iż jest to biografia naukowa ,przeznaczona jest przede wszystkim dla pasjonatów, miośników historii antycznej i epopei Aleksandra Wielkiego. Jeśli szanowny czytelniku szukasz "literatury faktu" o Aleksandrze sięgnij raczej po Greena lub fikcyjną autobiografię króla popełnioną przez Pressfielda. Jeśli zaś lubisz historie antyczną czytaj Nawotkę, obowiązkowo! Książka jest bardzo ładnie wydana (szyta, twarda okładka z obwolutą) i obszerna (ponad 600 stron). Wydało ją wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego w ramach serii humanistycznej sygnowanej przez Fundację Na Rzecz Nauki Polskiej, więc nie we wszystkich księgarniach i EMPIK - ach pewnie będzie tak łatwo dostępna. Szukać jej raczej należy w księgraniach uniwersyteckich i naukowych. A szkoda, gdyż byłby to hit wydawniczy na miarę książki Greena. Arcydzieło. Każdemu miłośnikowi antycznej historii szczerze polecam. Jazda obowiązkowa. Najlepsza monografia Aleksandra i jego czasów po polsku!!!

Kamil


seria: Seria Humanistyczna - Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej
autor: Krzysztof Nawotka
tytuł: Aleksander Wielki
liczba stron: 611
data wydania: 2004
miejsce wydania: Wrocław
wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego



W sieci, związane z tematem:
WIKI Classical Dictionary : Alexander, the Great
The Great Alexander
Alexander The Great Tour
Pothos.org
Tekst o biografii Aleksandra pióra Petera Greena z blogu "Dzień później"