Powrót na stronę główną Powrót do działu o książkach


Recenzja powieści "Tylko Beatrycze" Teodora Parnickiego:





           Punktem wyjścia dla powieści jest fakt historyczny - bunt chłopski przeciw cystersom w Wielkopolsce w roku 1309. Głównym bohaterem jest diakon Jan Stanisław. Jego dzieje są ściśle powiązane z historią Polski i Europy. Jest to przedział między rokiem 1296 a 1317. Finał zbiega się z czasem starań o koronę i zjednoczenie kraju przez Łokietka. Przewijają się w tle powieści takie wydarzenia jak : dzieje papiestwa na przełomie XIII i XIV wieku, postać królowej Ryksy Elżbiety, czy właśnie zabiegi o koronę polską. Dla politycznego wątku powieści i dziejów głównego bohatera zdarzeniem kluczowym jest zamach na Przemysła II. W pierwszych rozdziałach powieści od razu wchodzi się w "średniowieczny klimat" : proces o młyn, dyskusja o Dantem, fałszerstwa itd. Ważnym wątkiem są pieniądze (cena za zgodę na koronację Łokietka, Denar Św. Piotra). Głównym miejscem gdzie toczy się akcja powieści jest pałac papieski w Awinionie (wyjąwszy ostatni rozdział) . Znacząca część akcji rozgrywa się w środowisku duchownych , choć sprawy są świeckie - polityka , literatura, ekonomia, a nawet walka wywiadów. Sporo miejsca zajmują też dysputy teologiczne - o "architekturze zaświatów". Cóż kto czytał "Królów Przeklętych" Druona - ten pamięta Jacquesa Duse, czyli Jana XXII. To jedna z głównych postaci również tutaj. Jego "hobby" to był wszak pewien przewrót teologiczny.
           Pod względem języka, konstrukcji i narracji "Tylko Beatrycze" to ten trochę trudniejszy Parnicki niż na przykład "Srebrne Orły". W narracji mamy obficie wykorzystane quasi - dokumenty , oraz dialog. Dialog dominuje nad wszystkim innym. Stylizacja jest bardzo delikatna, właściwie nie ma archaizacji. Powieść obfita w liczne nawiązania: pastisze, czytelne cytaty, subtelne parafrazy, mnóstwo alegorii. Często cytuje się Dantego i nie jest to tylko popisywanie się erudycją dla niej samej. Dla bohaterów te cytaty to narzędzie walki na słowa. Dialog wyeksponowany jest przed wszystkim innym. Bardzo kunsztowny dialog. Rozmowa Duse ze Stanisławem to pokaz kunsztu. Perełka. Ale "nie wchodzi" tak łatwo jak np. "Kiedy Król gubi kraj" Druona . Trzeba się bardzo skupić , wczytać. Ktoś kiedyś wymyślił takie pojęcie jak : "konwencja dialogu epickiego" - to właśnie to co pasuje jako opis tej powieści. Narracja nie jest linearna, dużo retrospekcji. Kompozycja jest precyzyjna. Rozdział pierwszy prolog, ostatni epilog. Sposób w jaki Stanisław opowiada swe dzieje jest , jakby pastiszem "Boskiej Komedii". Bardzo ładny, dzięki Dantemu również jest w powieści wątek miłosny (Bez kiczu, a odrobiną niezbędnej poezji. "Kochać znaczy, żyć" - takie zdanie gdzieś tam pada, bardzo moim zdaniem fajne). Świetny dialog Stanisława z papieżem to próbka tego czego można się spodziewać:

"Rzekłeś śpiewa Aligerus Dante o miłości. Owszem pięknie. Ale właśnie : do kogo? Albo chociażby: do czego?
-myślę iż do miłości.
-Bzdura. Miłość miłości? Czy może być chciwość chciwości? Albo wstyd wstydu?
-Może być.
-Przyjmij - jako obłąkańca odmiana zaiste niezwykłości takiej , jak kamelopardus niezwykłym jest widokiem w zwierzyńcach - powinszowania iżeś taki niezwykły.
- Nie bardziej niźli wasza Świętobliwość. Słyszałem: w pewnych roku dniach czy oktawach nawet całych pościcie surowiej niż wszyscy pustelnicy świata. Czymże jest wola wasza, izby tak właśnie pościć. Czy nie głodem głodu? Pragnienia pragnieniem? A skoro może istnieć głód głodu, to i miłość miłości!".


Mamy tu też troszkę mistyki. A dla Stanisława Graal to kobieta Reiczka / Joanna...
                                        
           Podsumowując: "Tylko Beatrycze" jest powieścią trudną, ale wartą uwagi. Jeśli ktoś lubi Parnickiego i lubi średniowiecze powinien jej dać szansę. Jest kunsztowna i daje wiele czytelniczej satysfakcji. Wiedza historyczna Parnickiego jest ogromna. Wrażliwość także. Warto przeczytać. Polecam miłośnikom Parnickiego i powieści historycznych.Warto dać szansę "Tylko Beatrycze".

Kamil


autor: Teodor Parnicki
tytuł: Tylko Beatrycze
język oryginału: polski
liczba stron: 428
miejsce wydania: Wrocław
wydawca: OSSOLINEUM
rok wydania: 2001
Seria: BIBLIOTEKA NARODOWA



W sieci, związane z tematem:
Dane o ekranizacji powieści w reżyserii Stanisława Szlachtycza
Ciekawy szkic o powieści
"Pisarz historii globalnej" - artykuł o Parnickim z "Tygodnika Powszechnego"
Strona Teodora Parnickiego
Opracowanie
"Parnicki: pisać do końca" - Jacek Łukasiewicz w "Tygodniku Powszechnym"
"Gra w powieœć" - Jarosław Klejnocki